Khi làn da bắt đầu chùng nhão, đường nét gương mặt kém sắc nét và nếp nhăn xuất hiện rõ hơn, công nghệ HIFU thường được nhắc đến như một công nghệ trẻ hóa không xâm lấn. Nhưng điều gì thực sự xảy ra bên dưới bề mặt da khi sóng siêu âm được hội tụ tại một điểm? Vì sao một nguồn năng lượng không tác động trực tiếp lên bề mặt lại có thể tạo ra hiệu ứng săn chắc và nâng đỡ? Câu trả lời nằm ở khả năng đưa năng lượng siêu âm đến đúng độ sâu, tạo ra những vùng nhiệt có kiểm soát và kích hoạt quá trình tái cấu trúc mô.
Công nghệ HIFU là gì?
HIFU (High-Intensity Focused Ultrasound) là công nghệ sử dụng năng lượng sóng siêu âm cường độ cao được hội tụ vào những vùng mô mục tiêu.
Thay vì đưa năng lượng lan rộng trên toàn bộ bề mặt da, HIFU tập trung năng lượng vào một vị trí xác định ở độ sâu mong muốn. Tại vùng hội tụ, năng lượng âm học được chuyển thành nhiệt, tạo ra các vùng tác động nhiệt có kiểm soát trong mô. Tùy công nghệ và đầu phát, năng lượng có thể được đưa đến những độ sâu khác nhau của da và mô dưới da.
Điểm đáng chú ý của nguyên lý này là bề mặt da không phải nơi tập trung năng lượng chính. Đây cũng là cơ sở để HIFU được phát triển như một phương pháp trẻ hóa không phẫu thuật, hướng đến các cấu trúc nằm sâu hơn thay vì chỉ tác động lên lớp biểu bì.
Tuy nhiên, cần phân biệt HIFU nói chung với microfocused ultrasound (MFU/MFU-V) – nhóm công nghệ siêu âm hội tụ được nghiên cứu nhiều trong lĩnh vực nâng và săn chắc da. Cơ chế, thiết bị, độ sâu, năng lượng và chỉ định không hoàn toàn giống nhau; vì vậy không nên mặc định mọi thiết bị được gọi là “HIFU” đều cho hiệu quả giống nhau.
Sóng siêu âm hội tụ tác động lên da như thế nào?
Để hiểu cơ chế HIFU, có thể hình dung quá trình này qua 4 bước: hội tụ năng lượng – tạo điểm nhiệt – khởi động đáp ứng mô – tái cấu trúc collagen.
1. Năng lượng siêu âm được hội tụ vào mô đích
Sóng siêu âm có khả năng truyền qua mô. Khi được thiết kế để hội tụ, năng lượng sẽ tập trung tại vùng tiêu điểm thay vì phân bố đồng đều trên toàn bộ đường đi.
Điều này cho phép tạo ra tác động ở những độ sâu nhất định mà không cần tạo tổn thương cơ học trên bề mặt da.
Với một số hệ thống MFU, các điểm tác động nhiệt có thể được tạo ở nhiều độ sâu khác nhau, chẳng hạn vùng trung bì sâu hoặc mô dưới da, tùy đầu phát và phác đồ điều trị.
2. Tại tiêu điểm hình thành vùng nhiệt có kiểm soát
Khi năng lượng siêu âm hội tụ đủ mạnh tại tiêu điểm, nhiệt độ mô tại vùng này tăng lên trong thời gian ngắn, tạo thành điểm đông nhiệt (thermal coagulation point – TCP).
Ở một số hệ thống MFU, các điểm nhiệt có kích thước rất nhỏ và được bố trí theo đường điều trị. Nhiệt tác động cục bộ làm thay đổi cấu trúc protein, trong đó có collagen, nhưng phần mô nằm giữa các điểm tác động vẫn được bảo tồn tương đối.
Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa cơ chế của HIFU/MFU và việc làm nóng da một cách đồng đều trên diện rộng.
3. Mô bắt đầu một quá trình đáp ứng và sửa chữa
Điểm nhiệt được tạo ra không phải là “kết quả cuối cùng” của HIFU.
Sự biến đổi có kiểm soát tại mô có thể kích hoạt một chuỗi đáp ứng sinh học liên quan đến quá trình sửa chữa. Các nghiên cứu mô học cho thấy sau khi tạo điểm đông nhiệt, collagen tại vùng tác động bị biến tính và các tế bào liên quan đến tái cấu trúc mô, trong đó có nguyên bào sợi, được huy động.
Nói cách khác, HIFU không đơn giản là “bắn nhiệt để làm da co lại”. Hiệu ứng trẻ hóa còn liên quan đến quá trình tái cấu trúc mô diễn ra sau đó.
4. Collagen được tái cấu trúc theo thời gian
Collagen là một trong những thành phần quan trọng tạo nên độ chắc và khả năng nâng đỡ của da. Khi tuổi tác tăng lên, quá trình tổng hợp và tổ chức collagen thay đổi, đồng thời cấu trúc nâng đỡ của mô cũng dần suy giảm.
Sau tác động nhiệt có kiểm soát, cơ thể có thể khởi động quá trình sửa chữa và tái cấu trúc chất nền ngoại bào. Các nghiên cứu về MFU-V ghi nhận những thay đổi liên quan đến neocollagenesis – hình thành collagen mới và tái cấu trúc elastin.
Chính quá trình diễn ra theo thời gian này là một phần lý giải vì sao hiệu quả trẻ hóa bằng siêu âm hội tụ không nhất thiết xuất hiện hoàn toàn ngay sau khi thực hiện.
Vì sao HIFU có thể hỗ trợ nâng và săn chắc da?
Có thể hình dung làn da và các mô nâng đỡ bên dưới giống như một hệ thống nhiều lớp. Khi tuổi tác tăng lên, không chỉ bề mặt da xuất hiện nếp nhăn mà cấu trúc mô sâu hơn cũng có thể thay đổi.
HIFU/MFU hướng năng lượng đến những độ sâu nhất định để tạo tác động nhiệt tại mô đích. Ở một số công nghệ, các lớp mô sâu và vùng cân cơ nông (SMAS) có thể trở thành một trong những cấu trúc được nhắm đến.
Sau đó, hai hiệu ứng có thể cùng tham gia vào quá trình cải thiện:
Hiệu ứng sớm: sự co rút của các sợi collagen đã bị tác động nhiệt có thể góp phần tạo cảm giác săn chắc.
Hiệu ứng muộn: quá trình sửa chữa và tái cấu trúc collagen – elastin diễn ra dần theo thời gian, góp phần cải thiện chất lượng và độ săn chắc của mô.
Vì vậy, “nâng cơ” trong bối cảnh HIFU không nên được hiểu là thiết bị trực tiếp kéo cơ lên như một thao tác cơ học. Đây là kết quả của sự kết hợp giữa tác động nhiệt có kiểm soát và quá trình tái cấu trúc mô của cơ thể.
HIFU có thể cải thiện những vấn đề trẻ hóa nào?
Các nghiên cứu về microfocused ultrasound cho thấy công nghệ này có tiềm năng cải thiện độ chùng nhẹ đến trung bình, đường nét vùng mặt – cổ và một số nếp nhăn. Một tổng quan hệ thống năm 2023 ghi nhận các nghiên cứu về MFU cho thấy cải thiện ở vùng cung mày, vùng dưới cằm và tình trạng căng da mặt; tuy nhiên mức độ cải thiện phụ thuộc vào từng nghiên cứu, phác đồ và đặc điểm người điều trị.
Một phân tích tổng hợp khác trên 13 nghiên cứu với 477 người tham gia cũng ghi nhận hiệu quả trẻ hóa và săn chắc da sau điều trị, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu có thêm các nghiên cứu lớn và chuẩn hóa hơn về thông số điều trị.
Do đó, HIFU có thể được cân nhắc trong những trường hợp như:
- Da bắt đầu chùng nhão, kém săn chắc.
- Đường nét vùng hàm và vùng dưới cằm không còn rõ như trước.
- Nếp nhăn và dấu hiệu lão hóa mức độ nhẹ đến trung bình.
- Mong muốn cải thiện độ săn chắc mà không thực hiện phẫu thuật.
Tuy nhiên, HIFU không phải phương pháp thay thế cho phẫu thuật trong mọi trường hợp. Khi tình trạng chảy xệ hoặc dư mô nhiều, hiệu quả của các phương pháp không phẫu thuật có thể hạn chế. Tổng quan hệ thống cũng cho thấy kết quả có xu hướng giảm khi mức độ chùng nhão tăng lên.
Vì sao không nên hiểu “năng lượng càng cao, hiệu quả càng tốt”?
Đây là một trong những hiểu lầm đáng lưu ý khi nói về HIFU.
Mục tiêu của công nghệ không phải tạo ra càng nhiều nhiệt càng tốt, mà là đưa năng lượng đúng vị trí, đúng độ sâu và với mức năng lượng phù hợp với mô.
Nếu năng lượng hoặc mật độ tác động không được kiểm soát tốt, nguy cơ tổn thương mô và các phản ứng không mong muốn có thể tăng. Ngược lại, nếu năng lượng không đủ hoặc không đến đúng cấu trúc mục tiêu, hiệu quả mong muốn có thể hạn chế.
Các nghiên cứu hiện nay cũng cho thấy thiết bị, thông số năng lượng, độ sâu, kỹ thuật thực hiện và phác đồ giữa các nghiên cứu rất khác nhau. Vì vậy, việc chuẩn hóa thông số điều trị vẫn là một vấn đề được tiếp tục nghiên cứu.
HIFU hiệu quả không nằm ở “mạnh nhất”, mà nằm ở sự chính xác và phù hợp với cấu trúc cần tác động.
HIFU có làm tổn thương bề mặt da không?
Một trong những ưu điểm về nguyên lý của siêu âm hội tụ là năng lượng có thể được tập trung ở mô đích thay vì làm nóng đồng đều toàn bộ bề mặt.
Các nghiên cứu về MFU mô tả khả năng tác động vào mô sâu trong khi hạn chế tác động trực tiếp lên biểu bì.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa HIFU hoàn toàn không có phản ứng sau điều trị.
Một số người có thể gặp đỏ da, sưng nhẹ, đau hoặc nhạy cảm tại vùng điều trị trong thời gian ngắn. Các tác dụng phụ ít gặp hơn đã được ghi nhận trong các nghiên cứu, bao gồm thay đổi cảm giác, bầm hoặc các tổn thương nhiệt khi điều trị không phù hợp.
Vì vậy, lựa chọn thiết bị, đánh giá tình trạng da, hiểu rõ cấu trúc giải phẫu và kiểm soát thông số điều trị vẫn là những yếu tố quan trọng đối với tính an toàn.
HIFU không chỉ là câu chuyện về collagen
Khi nói về công nghệ HIFU trẻ hóa, nhiều người thường chỉ tập trung vào cụm từ “kích thích collagen”. Nhưng để đánh giá một phương pháp trẻ hóa, cần nhìn rộng hơn.
Độ săn chắc của da còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: chất lượng collagen – elastin, lượng mô mềm, cấu trúc nâng đỡ, mức độ chùng nhão, tình trạng da và quá trình lão hóa theo tuổi.
Bởi vậy, cùng một công nghệ nhưng hai người có thể có kết quả khác nhau.
Người mới xuất hiện chùng nhẹ sẽ có nhu cầu khác với người có tình trạng mô mềm thay đổi đáng kể. Người có khuôn mặt ít mô mềm cũng cần được đánh giá khác với người có mô mềm dày. Đây là lý do không nên chỉ dựa vào tuổi hoặc một dấu hiệu đơn lẻ để quyết định có nên thực hiện HIFU hay không.
Ai phù hợp với HIFU trẻ hóa da?
HIFU/MFU thường được cân nhắc ở những người có độ chùng da nhẹ đến trung bình và mong muốn cải thiện độ săn chắc, đường nét mà không lựa chọn phẫu thuật. Đây cũng là nhóm đối tượng được nghiên cứu nhiều trong các tổng quan về hiệu quả của microfocused ultrasound.
Ngược lại, nếu tình trạng chùng nhão nhiều, có dư mô đáng kể hoặc mục tiêu trẻ hóa vượt quá khả năng của phương pháp không phẫu thuật, cần được bác sĩ đánh giá để xác định kỳ vọng thực tế và lựa chọn hướng can thiệp phù hợp.
Quan trọng hơn, trước khi thực hiện cần xem xét tiền sử, tình trạng da và mô mềm, vùng điều trị, mục tiêu mong muốn cũng như khả năng đáp ứng của từng người.
Công nghệ HIFU tại MDmedical: Công nghệ cần đi cùng đánh giá đúng
Tại MDmedical, công nghệ không được xem như một giải pháp độc lập cho mọi dấu hiệu lão hóa.
Việc tư vấn trẻ hóa được tiếp cận dựa trên MD.4truths: tiền sử quá khứ, tình trạng hiện tại, mong muốn – nhu cầu và khả năng đáp ứng. Đây cũng là cơ sở để bác sĩ cân nhắc vùng điều trị, mức độ chùng nhão và hướng chăm sóc phù hợp thay vì áp dụng một phác đồ giống nhau cho tất cả khách hàng.
Với công nghệ HIFU, điều quan trọng không chỉ là “dùng công nghệ gì?”, mà còn là “tác động vào đâu, ở độ sâu nào, với mức năng lượng nào và liệu làn da có thực sự cần phương pháp này hay không?”
Khi những câu hỏi đó được trả lời trước, công nghệ mới có cơ hội phát huy đúng vai trò của mình trong một kế hoạch trẻ hóa toàn diện.
Khoa học phía sau HIFU không nằm ở một lời hứa “nâng cơ” đơn giản, mà nằm ở khả năng hội tụ năng lượng siêu âm vào mô đích để tạo ra những điểm nhiệt có kiểm soát, từ đó khởi động quá trình co rút và tái cấu trúc mô theo thời gian.
Đây cũng là lý do hiệu quả của HIFU không chỉ phụ thuộc vào bản thân công nghệ mà còn phụ thuộc vào cấu trúc mô, mức độ lão hóa, thông số điều trị, kỹ thuật thực hiện và khả năng đáp ứng của từng làn da.
Một công nghệ trẻ hóa tốt không nhất thiết là công nghệ tạo ra tác động mạnh nhất. Giá trị nằm ở việc năng lượng được đưa đến đúng nơi, đúng mức và đúng với nhu cầu thực tế của làn da – để quá trình trẻ hóa diễn ra có cơ sở khoa học, kiểm soát và phù hợp hơn với từng người.
